06.03.2021
ΣΧΟΛΗ ΥΓΕΙΑΣ

Συζήτηση με την Υπεύθυνη του Τμήματος Λογοθεραπείας του Μητροπολιτικού Κολλεγίου

Η Ευρωπαική Ένωση Θεραπείας Λόγου & Ομιλίας (ESLA) έχει ορίσει την 6η Μαρτίου ως Ευρωπαϊκή Ημέρα Λογοθεραπείας.
Αντλώντας έμπνευση από τον σκοπό της συγκεκριμένης ημέρας, που είναι η ενημέρωση και ευαισθητοποίηση σχετικά με τις ανάγκες και τα δικαιώματα των ατόμων που αντιμετωπίζουν δυσκολία στην επικοινωνία, η Ακαδημαϊκή Υπεύθυνη του Τμήματος Λογοθεραπείας του Μητροπολιτικού Κολλεγίου (για το Campus Πειραιά), κα Παγώνα Λένα, απαντά στις πιο συνηθισμένες ερωτήσεις σχετικά με την επιστήμη της λογοθεραπείας και τις μεθόδους αποκατάστασης.

◊ Ποιες είναι οι πιο συχνές διαταραχές ομιλίας, έκφρασης, επικοινωνίας που εντάσσονται στο φάσμα της λογοθεραπείας;
Αρχικά νομίζω πως πρέπει να ξεκαθαρίσω ότι λογοθεραπεία είναι η επιστήμη που ασχολείται με τις διαταραχές στην επικοινωνία, στον λόγο, στην ομιλία, στη φωνή και στην κατάποση. Οι διαταραχές αυτές μπορεί να προκύψουν σε οποιαδήποτε στιγμή της ζωής ενός ατόμου. Έτσι, ένας λογοθεραπευτής καλείται να δουλέψει με βρέφη, παιδιά προσχολικής και σχολικής ηλικίας, έφηβους και ενήλικες. Οι πιο συχνές διαταραχές είναι:
• Αρθρωτικά προβλήματα
• Φωνολογικά προβλήματα
• Δυσαρθρία
• Αφασία ενηλίκων – επίκτητη γλωσσική διαταραχή
• Καθυστέρηση λόγου και ομιλίας
• Διαταραχή στη ροή ομιλίας (τραυλισμός, βατταρισμός)
• Δυσφαγία
• Δυσφωνία
• Διαταραχή στο προφορικό ή / και γραπτό λόγο
RCSLT, 2006Τα παραπάνω μπορεί να αποτελούν και χαρακτηριστικά κάποιου συνδρόμου ή κάποιας νευρολογικής διαταραχής (π.χ. Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος, Αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο).

Ποια είναι τα πιο χαρακτηριστικά σημάδια που δείχνουν ότι ένα παιδί χρειάζεται αξιολόγηση από έναν λογοθεραπευτή;
Η πιο συνηθισμένη απάντηση σε αυτή την ερώτηση είναι «όταν το παιδί καθυστερεί να μιλήσει, ενώ η ανάπτυξη του ακολουθεί τα αναπτυξιακά ορόσημα». Επειδή όμως αυτή η απάντηση σπάνια γίνεται κατανοητή σε κάποιον γονιό, προτιμώ να παραθέσω κάποιους σημαντικούς δείκτες από την σχετική διεθνή βιβλιογραφία (Taschereau – Park, 2012) οι οποίοι αποτελούν ενδείξεις κάποιας δυσκολίας ή διαταραχής:• Έλλειψη βλεμματικής επαφής.
• Έλλειψη βαβίσματος στους 12 μήνες.
• Έλλειψη χειρονομιών (δείξιμο, χαιρετάω) στους 12 μήνες
• Απουσία μεμονομένων λέξεων (π.χ. μπαμπας, μαμά κ.α) μέχρι τους 16μήνες.
• Απουσία συνδυασμού δυο λέξεων ή χρήση φράσης σε αυθόρμητο λόγο στους 24 – 26 μήνες.
• Μη αντιληπτός (απο τρίτους) λόγος στα 3 χρόνια.
• Περιορισμένος αριθμός συμφώνων που χρησιμοποιούνται στα 2 χρόνια.
• Απλοϊκή γραμματική (με πολλά λάθη ή ελλείψεις) στα 3 ½ χρόνια.
• Δυσκολία στο να οργανώσει τις ιδέες του και να χρησιμοποιήσει το κατάλληλο λεξιλόγιο στα 4 χρόνια.
• Δεν χρησιμοποιεί τη γλώσσα για να επικοινωνήσει.

Από ποια ηλικία μπορεί να κάνουν την εμφάνισή τους;
Αν δεν συντρέχει κάποιος ιατρικός λόγος (π.χ. η ύπαρξη συνδρόμου, προωρότητα κ.α.) για τον οποίο ο γονιός θα έχει ενημερωθεί και καθοδηγηθεί από τον παιδίατρο σχετικά, από πολύ νωρίς, ένας λογοθεραπευτής μπορεί, ήδη από την ηλικία των 2,5 ετών, να αξιολογήσει την επικοινωνιακή ικανότητα του παιδιού και να διερευνήσει την ανάπτυξη της γλώσσας (αν ακολουθεί τα αναπτυξιακά ορόσημα). Ακόμα κι αν υπάρχει κάποια δυσκολία, δεν είναι απαραίτητο το παιδί να ενταχθεί σε πρόγραμμα λογοθεραπείας. Μπορούν όμως να δοθούν οδηγίες και καθοδήγηση στους γονείς (καθημερινές δραστηριότητες) που προωθούν την ανάπτυξη του λόγου. Προφανώς ο λογοθεραπευτής θα είναι δίπλα στην οικογένεια, εκτιμώντας την πρόοδο του παιδιού καθώς και το αν επιμένουν οι δυσκολίες. Στην περίπτωση που οι δυσκολίες επιμένουν το παιδί θα πρέπει ενταχθεί σε ένα εξατομικευμένο πρόγραμμα λογοθεραπείας.Τα παιδιά απολαμβάνουν το παιχνίδι με τους γονείς τους και αυτό μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως μέσο προώθησης της γλώσσας.

Ποιες περιπτώσεις διαταραχών απαντώνται συχνότερα στην χώρα μας;
Βάσει της δικής μου εμπειρίας μπορώ να πω ότι τα τελευταία χρόνια έχουν αυξηθεί τα περιστατικά που παρουσιάζουν γλωσσική καθυστέρηση ή επιμέρους διαταραχές στα επίπεδα του λόγου, λεκτική δυσπραξια και Αναπτυξιακή Γλωσσική διαταραχή. Η προωρότητα και η διγλωσσία είναι δυο συνθήκες/καταστάσεις που μπορεί να ευθύνονται για κάποια από τα παραπάνω.

Υπάρχουν καθημερινές τακτικές με τις οποίες μπορεί ένας γονιός να προλάβει την εμφάνιση ενδεχόμενων διαταραχών;
Για εμένα υπάρχουν δύο πολύ σημαντικά μέσα -στα οποία κάθε γονιός έχει πρόσβαση μέσα στο σπίτι του – προκειμένου να προωθηθεί και υποστηριχθεί η γλωσσική ανάπτυξη (έκφραση και κατανόηση).
Το πρώτο είναι το παιχνίδι το οποίο είναι αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής του παιδιού και αναμφισβήτητα συνδέεται άμεσα με την γενικότερη ανάπτυξη του. Τα παιδιά απολαμβάνουν το παιχνίδι με τους γονείς τους και αυτό μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως μέσο προώθησης της γλώσσας. Δεν είναι απαραίτητη η ποσότητα (πολλές ώρες παιχνιδιού), αλλά η ποιότητα ακολουθώντας κάποιους βασικούς κανόνες, όπως:
• Μιλάω αργά
• Χρησιμοποιώ μικρές προτάσεις
• Επαναλαμβάνω και / ή δίνω έμφαση στις λέξεις κλειδιά
• Προσθέτω χειρονομίες ή σύμβολα ή οπτικά ερεθίσματα
• Επαναλαμβάνω συχνά
• Είμαστε στο ίδιο επίπεδο με το παιδί και το κοιτάμε (be face – to –face)

Το δεύτερο μέσο είναι τα παραμύθια / βιβλία. Είναι καλό ο γονιός να διαβάζει στο παιδί του, όχι, μόνο για χαλάρωση πριν το βραδινό ύπνο, αλλά και μέσα στην ημέρα. Το διάβασμα παραμυθιών και βιβλίων βοηθά τα παιδιά να χτίσουν λεξιλόγιο και να εμπλακούν σε συζητήσεις. Το παιδί κινητοποιείται να επικοινωνήσει με σημείο αναφοράς το βιβλίο, όταν ο γονιός ανταποκρίνεται στο τι ενδιαφέρει το παιδί του. Αφήστε το παιδί να οδηγήσει την συζήτηση με την φαντασία του και μιλήστε για ότι τον/ την ενδιαφέρει ή του τράβηξε την προσοχή. Εξηγούμε στο παιδί τι σημαίνουν οι καινούργιες λέξεις που συναντούμε και ξεκινούμε μικρές συζητήσεις με βάση τις εικόνες του παραμυθιού (π.χ. τι λες να σκέφτηκε η κοκκινοσκουφίτσα, όταν είδε μπροστά της τον λύκο;)

Τι περιλαμβάνει μια τυπική συνεδρία όταν ο θεραπευόμενος είναι ένα παιδί στην προσχολική ή σχολική ηλικία;
Αρχικά η συνεδρία πραγματοποιείται σε χώρους φιλικούς σε παιδιά αυτών των ηλικιών. Ο χώρος είναι πολύ σημαντικός, γιατί πρέπει να προσφέρει ερεθίσματα, αλλά να μην αποδιοργανώνει. Αρχικά ξεκινάμε με μια συζήτηση για το πώς πέρασε το παιδί την ημέρα του. Τι του άρεσε ή τι δεν του άρεσε π.χ. στο σχολείο. Στα παιδιά αυτής της ηλικίας αρέσει πολύ να μοιράζονται γεγονότα από την καθημερινότητα τους και για τον λογοθεραπευτή είναι μια καλή ευκαιρία να ακούσει τον αυθόρμητο λόγο του παιδιού και να εξάγει συμπεράσματα σχετικά με τις δυσκολίες, τα κεκτημένα και τη γενίκευση τους.
Η υπόλοιπη συνεδρία δομείται ανάλογα με τις ανάγκες και τις δυνατότητες κάθε παιδιού. Μια τυπική συνεδρία περιλαμβάνει αρκετές δραστηριότητες με ξεκάθαρο λογοθεραπευτικό στόχο, που μπορεί να περιλαμβάνουν κάρτες, ζωγραφική, παζλ, ακουστικά ερεθίσματα, ιστορίες και πολλά άλλα. Σε πολλές περιπτώσεις και ανάλογα την ηλικία του παιδιού, μεταξύ των δραστηριοτήτων, μπορεί να γίνουν μικρά διαλλείματα (π.χ. μικρά κινητικά παιχνίδια, επιτραπέζιο μικρής διάρκειας), προκειμένου το παιδί να ξεκουραστεί. Πολύ σημαντικό για όλους τους θεραπευόμενους, είναι η επιβράβευση της προσπάθειας τους και η ενίσχυση του κινήτρου τους.

◊ Η λογοθεραπεία παρέχει μόνιμη αποκατάσταση των διαταραχών του λόγου;
Η λογοθεραπεία έχει πρωταρχικό της στόχο να βελτιώσει την επικοινωνιακή ικανότητα του ατόμου, έτσι ώστε να είναι λειτουργικό και αποτελεσματικό μέλος των κοινωνικών ομάδων που συμμετέχει. Να μπορεί ανεξάρτητα ή μερικώς ανεξάρτητα να επικοινωνεί τα θέλω του, τις ιδέες και τα συναισθήματα του. Στην ουσία βελτιώνει την ποιότητα των δεξιοτήτων που ήδη έχει το άτομο και καλλιεργεί αυτές που υπολείπονται ή έχουν διαταραχτεί, ώστε να γίνουν λειτουργικές. Βασικός δείκτης αποκατάστασης μιας ή πολλών διαταραχών που παρουσιάζει το άτομο, είναι να γενικευτούν τα κεκτημένα (που έχει αποκομίσει το άτομο από τις συνεδρίες) και να αυτοματοποιηθούν σε όλα τα περιβάλλοντα που συμμετέχει ώστε να είναι όσο πιο ανεξάρτητο μπορεί.

◊ Λογοθεραπεία μπορεί να ξεκινήσει και κάποιος ενήλικας; Και τι διαφορετικό γίνεται σε αυτές τις περιπτώσεις;
Βεβαίως! Ο στόχος παραμένει ο ίδιος. Να ενισχυθούν οι δεξιότητες που ήδη υπάρχουν και να καλλιεργηθούν άλλες που υπολείπονται ή έχουν διαταραχτεί, με απώτερο σκοπό, το άτομο να είναι λειτουργικό και αποτελεσματικό τόσο για τον εαυτό του όσο και ως μέλος των κοινωνικών ομάδων στις οποίες ανήκει. Ο λογοθεραπευτής οφείλει να σχεδιάσει και να εφαρμόσει ένα εξατομικευμένο πρόγραμμα λογοθεραπείας με βάση τα κλινικά ευρήματα της αξιολόγησης και τις δυνατότητες και ανάγκες του ατόμου.

Η τηλεπρακτική προέκυψε ως ανάγκη και συζητείται πια ευρέως και στο δικό μας επάγγελμα, λόγω της Παγκόσμιας υγειονομικής κρίσης. Παρ’ όλα αυτά η τεχνολογία δεν μπορεί να αντικαταστήσει τον λογοθεραπευτή, απλά έχει αλλάξει το μέσο με το οποίο δουλεύουμε τους στόχους του προγράμματος αποκατάστασης.

◊ Σύμφωνα με την Ευρωπαική Ένωση Θεραπείας Λόγου & Ομιλίας (ESLA), το θέμα της Ευρωπαϊκής Ημέρας Λογοθεραπείας 2021 είναι «Τηλεπρακτική και ψηφιακές τεχνολογίες». Μπορείτε να μας πείτε λίγα λόγια για τις ψηφιακές μεθόδους και πώς μπορούν να προσαρμοστούν στο έργο ενός λογοθεραπευτή;
Η τεχνολογία χρησιμοποιείται εδώ και αρκετά χρόνια στη λογοθεραπεία. Στην αρχή αφορούσε κυρίως στην ανάπτυξη και εφαρμογή εναλλακτικών ή επαυξητικών συστημάτων επικοινωνίας, για άτομα που είτε δεν μπορούσαν να επικοινωνήσουν λεκτικά, είτε η λεκτική τους επικοινωνία ήταν περιορισμένη. Τα τελευταία χρόνια έχουν δημιουργηθεί και χρησιμοποιούνται από πολλούς συναδέλφους Η/Υ προγράμματα, ώστε να βοηθηθεί και να ενισχυθεί η εκπαίδευση συγκεκριμένων Λογοθεραπευτικών στόχων. Μην ξεχνάμε ότι πλέον τα παιδιά είναι πολύ εξοικειωμένα με την τεχνολογία και για πολλά από αυτά αποτελεί και κίνητρο ή ένα ευχάριστο μέσο για να ολοκληρώσουν μια δραστηριότητα. Ο θεραπευτής και πάλι έχει τον οργανωτικό και καθοδηγητικό ρόλο. Η τεχνολογία δεν μπορεί να τον αντικαταστήσει, απλά έχει αλλάξει το μέσο με το οποίο δουλεύουμε τους στόχους του προγράμματος αποκατάστασης.

Η τηλεπρακτική προέκυψε ως ανάγκη και συζητείται πια ευρέως και στο δικό μας επάγγελμα, λόγω της Παγκόσμιας υγειονομικής κρίσης (Covid – 19), αν και συνάδελφοι τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό την χρησιμοποιούσαν και παλαιότερα.

Οι περισσότεροι ενήλικοι θεραπευόμενοι μας – και όχι μόνο- ανήκουν σε ευπαθείς ομάδες ή έχουν κινητικά προβλήματα, οπότε γίνεται άμεσα αντιληπτό πως έπρεπε να βρεθεί μια άμεση λύση, ώστε αυτοί οι άνθρωποι να μπορούν να συνεχίσουν κανονικά το θεραπευτικό τους πρόγραμμα. Επίσης, η ενημέρωση του κόσμου για τα οφέλη της λογοθεραπείας σε διάφορες διαταραχές, έφερε στην επιφάνεια το γεγονός ότι υπάρχουν άνθρωποι που χρήζουν λογοθεραπέυτικής παρέμβασης σε απομακρυσμένες περιοχές, οι οποίοι δεν μπορούν να έχουν πρόσβαση σε κάποιον θεραπευτή εκ του σύνεγγυς. Κατά τη γνώμη μου η τηλεπρακτική, θα αναπτυχθεί πολύ και θα χρησιμοποιείται ευρέως τα επόμενα χρόνια από όλους μας. Παρόλα αυτά, όπως τονίζει και ο ESLA, οι διαδικτυακές συνεδρίες θα πρέπει να διέπονται από συγκεκριμένους και αυστηρούς κανόνες. Ο θεραπευτής θα πρέπει να διερευνά με προσοχή αν η συγκεκριμένη πρακτική αρμόζει στον θεραπευόμενο του και να την διαμορφώνει ανάλογα, ώστε να έχει τα μέγιστα δυνατά οφέλη.

 

 

 

Oops! We could not locate your form.

MORE NEWS
ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ
Πανελλαδική Γραμμή Ενημέρωσης

ΦΟΡΜΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ