19.10.2021
ΣΧΟΛΗ ΥΓΕΙΑΣ

Καρκίνος του μαστού και εγκυμοσύνη: το Τμήμα Μαιευτικής του Μητροπολιτικού Κολλεγίου απαντά στις πιο συχνές ερωτήσεις

Η πρόληψη και η αντιμετώπιση του καρκίνου του μαστού πριν την τεκνοποίηση ή κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και, έπειτα, του θηλασμού.

Σύμφωνα με επιστημονικά στοιχεία, κάθε χρόνο, περίπου 5.000 Ελληνίδες προσβάλλονται από τον καρκίνο του μαστού και 1 στις 5 από αυτές βρίσκεται ακόμη σε αναπαραγωγική ηλικία, ενώ στην πλειονότητά τους δεν έχουν ολοκληρώσει ακόμη τον οικογενειακό τους προγραμματισμό. Η συνεχής εξέλιξη στον χώρο της Ογκολογίας και η αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης των γυναικών με καρκίνο επιβάλλουν τη λήψη μέτρων διατήρησης της γονιμότητας γι’ αυτήν την κατηγορία των ασθενών.

Με αφορμή τον μήνα Οκτώβριο που, από το 1985, έχει καθιερωθεί ως Μήνας Ενημέρωσης & Ευαισθητοποίησης για τον καρκίνο του μαστού, το Τμήμα Μαιευτικής του Μητροπολιτικού Κολλεγίου στηρίζει το κεντρικό μήνυμα της διεθνούς εκστρατείας για την ευαισθητοποίηση των γυναικών για προληπτικό έλεγχο και συμμετέχει στη μείζονα προσπάθεια για έγκαιρη διάγνωση.

Οι φοιτήτριες του προγράμματος σπουδών Μαιευτικής, BSc (Hons) Midwifery, Λαθούρη Βασιλική, Οικονομοπούλου Αργυρώ, Χατζηαντωνίου Αναστασία-Κατίνα, Duhkaj Ornela, Curic Cristina, Ιωσηφέλλη Παναγιώτα, Ντινκαλάρη Ντελίσα, οι οποίες πραγματοποιούν την κλινική τους άσκηση στο Γενικό Αντικαρκινικό Νοσοκομείο Πειραιά (Μεταξά), συγκέντρωσαν όλα τα τελευταία επιστημονικά δεδομένα και πληροφορίες σχετικά με τον καρκίνο του μαστού πριν, κατά τη διάρκεια και μετά την τεκνοποίηση, τα οποία αποδεικνύουν οτι το ραντεβού για μαστογραφία καθίσταται ακόμα πιο σημαντικό για τις γυναίκες που βρίσκονται σε αναπαραγωγική ηλικία.

Η σύνταξη των απαντήσεων έγινε υπό την επίβλεψη και συνεπιμέλεια των:

  • Τζέλη Μαρία, Υπεύθυνη προγράμματος σπουδών BSc (Hons) Midwifery (Campus Πειραιά) & Clinical Coordinator για το Μητροπολιτικό Κολλέγιο
  • Τζαμαρία Σοφία, Καθηγήτρια, κλινική εκπαιδεύτρια στο νοσοκομείο Μεταξά & ανεξάρτητη μαία
  • Φουντουλάκη Μαρία, Υπεύθυνη προγράμματος σπουδών BSc (Hons) Midwifery (Campus Αθήνας)

Γιατί είναι σημαντική η προληπτική εξέταση πριν την τεκνοποίηση;
Ο εντοπισμός του καρκίνου του μαστού πριν την κύηση και η θεραπευτική αντιμετώπιση όπως είναι η χημειοθεραπεία, μπορεί να προκαλέσει αναστολή της λειτουργίας των ωοθηκών και πρόωρη ωοθηκική ανεπάρκεια ειδικά σε γυναίκες άνω των 30 ετών.
Η γυναίκα η οποία έχει υποβληθεί σε χημειοθεραπεία και ακτινοθεραπεία λόγω καρκίνου μαστού πρέπει να αναμένει 2 χρόνια χωρίς εμφάνιση-υποτροπή της νόσου ώστε να προχωρήσει σε προσπάθειες γονιμοποίησης εφόσον της το επιτρέπει η κατάσταση των ωοθηκών.
Συνεπώς η έγκαιρη διάγνωση και αντιμετώπιση πριν συμβεί τεκνοποίηση προσφέρουν την δυνατότητα στη γυναίκα να δημιουργήσει το προσωπικό της πλάνο διατήρησης γονιμότητας χωρίς να χαθεί πολύτιμος χρόνος.

Ποτέ η εξέταση είναι απαραίτητη;
Η προληπτική εξέταση μαστού πρέπει να αποτελεί μέρος της προγεννητικής και της μεταγεννητικής φροντίδας (NIH 2020). Ιδιαίτερα, ο έλεγχος είναι απαραίτητος σε γυναίκες που έχουν ισχυρό οικογενειακό ή/και ατομικό ιστορικό (NIH 2021). Κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, η συχνότητα εμφάνισης καρκίνου του μαστού είναι 1/3000 εγκυμοσύνες και εμφανίζεται συχνότερα σε γυναίκες ηλικίας 32-38 ετών (NIH 2020). Αυτό συμβαίνει διότι πολλές γυναίκες επιλέγουν να καθυστερήσουν μια επιθυμητή εγκυμοσύνη, και αυτό έχει ως αποτέλεσμα να αυξηθεί ο αριθμός των νέων περιπτώσεων με καρκίνο του μαστού κατά τη κύηση (NIH 2020).

Ποιοι είναι οι μεγαλύτεροι παράγοντες κινδύνου που πρέπει να γνωρίζει μια γυναίκα;
Οι παράγοντες κινδύνου που οφείλουν οι γυναίκες να λάβουν υπόψη κατά τη διάρκεια του προγεννητικού ελέγχου είναι η μεγάλη ηλικία, συνήθειες όπως κάπνισμα και κακή διατροφή, γενετικές μεταλλάξεις σε ορισμένα γονίδια, όπως το BRCA1 και το BRCA2 (CDC 2021). Εξίσου σημαντικό είναι το ατομικό ή οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του μαστού ή ορισμένων μη καρκινικών παθήσεων του μαστού και ωοθηκών(CDC 2021).
Τέλος, επιπλέον παράγοντες κινδύνου αποτελούν το πυκνό στήθος, προηγούμενες θεραπείες με ακτινοβολίες και το μαιευτικό ιστορικό (CDC 2021).
Συμπερασματικά, οι αλλαγές στο στήθος της γυναίκας κατά την διάρκεια της κύησης μπορούν να καθυστερήσουν την διάγνωση και να έχει ως αποτέλεσμα ο καρκίνος του μαστού να βρίσκεται σε προχωρημένο στάδιο (NIH 2021).Είναι δυσκολότερο να εντοπιστεί στις έγκυες γυναίκες αλλά και στις λεχώνες ή/και θηλάζουσες, λόγω φυσιολογικών ορμονικών αλλαγών που λαμβάνουν κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, της λοχείας και του θηλασμού (NIH 2021).

Πόσο συχνό είναι το φαινόμενο ανάπτυξης καρκίνου του μαστού στη διάρκεια της εγκυμοσύνης;
Καρκίνος μαστού σχετιζόμενος με εγκυμοσύνη η αλλιώς pregnancy associated breast cancer (PABC) είναι η κακοήθεια που διαγιγνώσκεται στον μαστό της γυναίκας κατά τη διάρκεια της κύησης ή κατά την διάρκεια της λοχείας (περίοδο θηλασμού) ή μπορεί να εμφανιστεί ακόμα και ένα χρόνο μετά τον τοκετού. Το ποσοστό εγκύων γυναικών που προσβλήθηκε με την νόσο αυτή ξεπερνά το 1 στις 3.000 – 10.000 εγκύους, με μέση ηλικία τα 30 έτη.

Μια κύηση που θα ολοκληρωθεί πριν το 30ο έτος της ηλικίας της γυναίκας θεωρείται προστατευτικός παράγοντας για την πιθανότητα ανάπτυξης καρκίνου του μαστού. Ωστόσο, κατά τη διάρκεια της κύησης, σε οποιαδήποτε ηλικία και αν αυτή συμβεί (ειδικά μετά την ηλικία των 35 ετών), έχει παρατηρηθεί ότι η συχνότητα κακοηθειών στο μαστό είναι ελαφρώς αυξημένη. Θα πρέπει λοιπόν να γίνεται σχολαστικός έλεγχος του μαστού από την ίδια την γυναίκα (αυτοεξέταση μαστού) κατά τη διάρκεια της κύησης και οποιαδήποτε αλλαγή να αναφέρεται άμεσα στην μαιευτική ομάδα που έχει αναλάβει την παρακολούθηση. Πολλές γυναίκες με καρκίνο μαστού στην εγκυμοσύνη διαγιγνώσκονται σε προχωρημένο στάδιο νόσου, γεγονός που καθιστά αναγκαίο τον έλεγχο ύπαρξης πιθανών μεταστάσεων.

Ωστόσο τι συμβαίνει με τις γυναίκες που διαγνώστηκαν με καρκίνο του μαστού κατά τη διάρκεια της κύησης τους;
Η θεραπεία είναι σημαντικό να μην καθυστερήσει. Ανάλογα με το τρίμηνο στο οποίο γίνεται η διάγνωση, θα ακολουθηθεί στοχευμένο πλάνο αντιμετώπισης. Αν η γυναίκα είναι προς το τέλος της κύησης, θα συστηθεί προγραμματισμένος τοκετός. Αν όμως απέχει χρονικά από τον τοκετό, η θεραπεία θα εξαρτηθεί από το τρίμηνο της κύησης και τη βαρύτητα της νόσου. Η διακοπή της κύησης στο πρώτο ή και δεύτερο τρίμηνο δεν φαίνεται να επηρεάζει την πρόγνωση της νόσου. Το χειρουργείο αποτελεί την πρώτη θεραπευτική επιλογή. Η τροποποιημένη ριζική μαστεκτομή ή/ και η επέμβαση διατήρησης του μαστού, μπορούν να πραγματοποιηθούν με ασφάλεια σε όλα τα τρίμηνα της κύησης.

Η χημειοθεραπεία αντενδείκνυται στο πρώτο τρίμηνο της κύησης λόγω του κινδύνου τερατογένεσης και αυτόματης αποβολής, ενώ είναι ασφαλής κατά το δεύτερο και τρίτο τρίμηνο. Στους πιθανούς κινδύνους περιλαμβάνεται η ενδομήτρια υπολειπόμενη ανάπτυξη του εμβρύου, η πιθανότητα πρόωρου τοκετού και γέννησης νεογνού χαμηλού βάρους σε ποσοστό περίπου 50%.

Η πρόγνωση του καρκίνου του μαστού κατά την κύηση εξαρτάται από το στάδιο της νόσου και είναι καλή για τις περιπτώσεις που θα διαγνωστούν σε αρχικό στάδιο. Τα οφέλη του θηλασμού ως προστατευτικό μέσο για την πρόληψη εμφάνισης καρκίνου του μαστού είναι αδιαμφισβήτητα.

Τι ισχύει για τις θηλάζουσες;
Για τις θηλάζουσες που διαγιγνώσκονται με καρκίνο μαστού θα πρέπει να δημιουργηθεί ένα πλάνο θηλασμού το οποίο θα συμπορεύεται με τη θεραπευτική μέθοδο που θα ακολουθηθεί κατά τη διάρκεια της λοχείας. Στις θηλάζουσες που έχει συστηθεί χημειοθεραπεία, αυτόματα συστήνεται και διακοπή του θηλασμού. Σε αυτή την περίπτωση δε θα πρέπει να ξεχνάμε την συναισθηματική δυσφορία που πιθανόν να παρουσιαστεί στη γυναίκα με αυτή την απότομη διακοπή για θεραπευτικούς λόγους.

Επιπλέον η ακτινοθεραπεία αποτελεί μέρος της συντηρητικής θεραπείας του καρκίνου του μαστού και χρησιμοποιείται συχνά ως επικουρική θεραπεία. Η λειτουργική ικανότητα του ακτινοβολημένου στήθους δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί πλήρως και τα στοιχεία της βιβλιογραφίας είναι αμφιλεγόμενα. Η γαλουχία είναι δυνατή μετά από ακτινοθεραπεία όμως παρατηρήθηκαν βιοχημικές αλλαγές στο ακτινοβολημένο μητρικό γάλα, οι οποίες όμως φαίνεται να μην επηρεάζουν αρνητικά το βρέφος. Ο θηλασμός στο ετερόπλευρο στήθος δεν επηρεάζεται και έτσι οι ασθενείς μπορούν να βιώσουν επιτυχημένη γαλουχία.

Οι έγκυες ή θηλάζουσες που διαγιγνώσκονται με ca μαστού θα πρέπει να λαμβάνουν εξειδικευμένες υπηρεσίες μαιευτικής φροντίδας. Η φροντίδα θα πρέπει να προέρχεται από ένα σύνολο επαγγελματιών υγείας και να παρέχεται όχι μονό σε σωματικό αλλά και σε ψυχοσυναισθηματικό επίπεδο, με τεκμηριωμένη επιστημονική γνώση.

Τι περιλαμβάνει ένας πλήρης έλεγχος μαστού πριν την εγκυμοσύνη;
Η κλινική εξέταση μαστών πρέπει να γίνεται προληπτικά μία φορά το χρόνο σε γυναίκες άνω των 30 ετών ή δύο φορές το χρόνο αν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του μαστού. Συγκεκριμένα η ψηλάφηση των μαστών πρέπει να διενεργείται από ειδικό μαστολόγο. Κατά τη διάρκεια της κλινικής εξέτασης μπορεί να ψηλαφηθούν όζοι ή ογκίδια που αρκετές φορές ακόμα και ο έμπειρος εξεταστής δυσκολεύεται να ξεχωρίσει αν είναι καλοήθη ή όχι.
Τεράστιας σημασίας είναι η σχολαστική λήψη του ιστορικού της ασθενούς, που πρέπει να προηγείται της κλινικής εξέτασης. Αυτό θα βοηθήσει στη διάγνωση, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις διαγνωστικών αμφιβολιών. Συνοδευτική εξέταση πέρα από τη ψηλάφηση είναι η μαστογραφία όπου μπορεί να ανιχνεύσει έναν πολύ πρώιμο καρκίνο με τη μορφή μικροαποτιτανώσεων, όμως μπορεί να μην εντοπίσει ένα μεγάλο καρκίνο σε γυναίκα με πυκνούς μαστούς. Ένα ποσοστό 10% των καρκίνων του μαστού δεν ανιχνεύονται με τη μαστογραφία.

Επιπλέον διαγνωστική εξέταση είναι ο υπέρηχος μαστών, αν και εάν δεν γίνεται στοχευμένα (σε κάποιο συγκεκριμένο και ύποπτο σημείο της μαστογραφίας) δεν προσφέρει σημαντικό όφελος. Συχνά, βλάβες στο μαστό μένουν αδιάγνωστες ή υποεκτιμούνται όταν οι πληροφορίες προέρχονται μόνο από στοιχεία που παρέχουν οι απεικονιστικές εξετάσεις.

Ποια είναι τα μέτρα που πρέπει να λάβει μια γυναίκα για να προστατευτεί;
Η πλήρης και επιμελής εξέταση των μαστών από την πρώτη κιόλας μαιευτική επίσκεψη είναι απολύτως απαραίτητη. Η διάγνωση του καρκίνου του μαστού κατά την κύηση (και την γαλουχία) είναι δύσκολη λόγω της αυξημένης πυκνότητας του αδένα που καθιστά επιτακτική τη χρήση υπερηχογραφήματος μαστών για να αποσαφηνιστεί ο καλοήθης ή μη χαρακτήρας μιας βλάβης. Η ψηφιακή μαστογραφία με ή χωρίς ακτινοπροστασία της κοιλιάς πραγματοποιείται με χαμηλή δόση ακτινοβολίας για αποφυγή προσπέλασης της ακτινοβολίας στο έμβρυο. Ύποπτες για κακοήθεια μάζες πρέπει να υποβάλλονται σε βιοψία.

 

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ

1. CENTERS FOR DISEASE CONTROL AND PREVENTION., 2021.What are the risk factors for breast cancer. [Online]. [ημερομηνία πρόσβασης 5 Οκτωβρίου 2021]. Διαθέσιμο στο:https://www.cdc.gov/cancer/breast/basic_info/risk_factors.htm
2. NATIONAL CANCER INSTITUTE., 2020. Breast Cancer Treatment During Pregnancy (PDQ®)–Patient Version. [Online]. [ημερομηνία πρόσβασης 6 Οκτωβρίου 2021]. Διαθέσιμο στο: https://www.cancer.gov/types/breast/patient/pregnancy-breast-treatment-pdq?fbclid=IwAR1gASszJx2OMTlhgTtiUfCMadt54TLPOvqUOgOmheVL55fj3d00Mnj5BrI
3. NATIONAL CANCER INSTITUTE., 2021. Breast Cancer Screening (PDQ®)–Patient Version. [Online]. [ημερομηνία πρόσβασης 6 Οκτωβρίου]. Διαθέσιμο στο: https://www.cancer.gov/types/breast/patient/breast-screening-pdq?fbclid=IwAR2X0q1pNYiT2Hr7_R9glOjqikiuqqpU-cwhzijLdi2VHue-HuLi1ZMRkuk
4. NATIONAL HEALTH SERVICE , 2021 What happens at your breast screening appointment https://www.nhs.uk/conditions/breast-screening-mammogram/what-happens-at-your-breast-screening-appointment/
5. KNABBEN, L., 2017. Breast cancer and pregnancy. August. Vol. 29, no. 32. Available at: DOI: 10.1515/hmbci-2017-002
6. World Health Organization 2021 Breastfeeding reduces the mother’s cancer risk.If you can, breastfeed your baby. https://cancer-code-europe.iarc.fr/index.php/el/12-ways/el-breastfeeding/5533-2
7. Leal C.S., Stuart R.S., Carvalho de A.H., Breast irradiation and lactation a review, Expert Rev. Anticancer Ther. 13(2), 159-164 (2013)

Oops! We could not locate your form.

MORE NEWS
ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ
Πανελλαδική Γραμμή Ενημέρωσης

ΦΟΡΜΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ